W kosztorysowaniu inwestycji budowlanych, szczególnie przy projektach realizowanych w trybie przetargowym, inwestorskim lub dotacyjnym (np. ARiMR, PROW), jednym z kluczowych narzędzi porządkujących dane jest tabela elementów scalonych (TES). Choć często bywa pomijana lub traktowana jako „dodatek”, w rzeczywistości stanowi rdzeń przejrzystego kosztorysu i realnie ułatwia analizę, kontrolę i rozliczanie inwestycji.
Czym jest tabela elementów scalonych?
Tabela elementów scalonych to zestawienie, które grupuje poszczególne pozycje kosztorysu w większe, logiczne jednostki robocze, tzw. elementy scalone. Każdy z nich odpowiada konkretnej części obiektu lub zakresowi robót — np. fundamenty, konstrukcja ścian, dach, instalacje wewnętrzne, wykończenia itp.
Innymi słowy, TES to hierarchiczna struktura kosztorysu, pokazująca nie tylko szczegółowe pozycje robót, ale też ich udział w całości inwestycji.
W praktyce tabela ta bywa stosowana jako spis działów robót w kosztorysie inwestorskim, ofertowym lub wykonawczym, a także jako narzędzie do kontroli wartości robót w trakcie realizacji.
Jak wygląda tabela elementów scalonych?
W uproszczeniu, TES ma formę tabeli, w której zestawia się:
• numer i nazwę elementu (np. „1. Roboty ziemne”, „2. Fundamenty”, „3. Konstrukcja nośna budynku”),
• wartość elementu netto/brutto,
• udział procentowy w całości inwestycji,
• ewentualne podgrupy robót (np. „roboty zbrojarskie”, „betonowe”, „murowe”).
W nowoczesnych programach kosztorysowych (np. Norma EXPERT, ZUZIA, Winbud) tabela elementów scalonych generowana jest automatycznie na podstawie pozycji kosztorysu i kodów elementów robót. Dzięki temu można łatwo przeanalizować, ile kosztuje każdy główny etap inwestycji i jakie ma znaczenie w ogólnej strukturze kosztów.
Po co stosuje się tabelę elementów scalonych?
TES spełnia kilka kluczowych funkcji:
1. Porządkuje kosztorys
Grupuje szczegółowe pozycje robót w logiczne sekcje, co znacząco poprawia czytelność kosztorysu. Inwestor nie musi analizować setek pozycji – widzi od razu, ile kosztują główne elementy obiektu.
2. Ułatwia kontrolę kosztów
Dzięki TES można łatwo wychwycić, które elementy generują największe koszty i gdzie warto szukać oszczędności. Pozwala też porównać kilka wariantów inwestycji (np. różne technologie wykonania dachu lub fundamentów).
3. Umożliwia etapowe rozliczenia
W przypadku umów o roboty budowlane, tabela elementów scalonych może stanowić podstawę do rozliczeń częściowych. Jeśli w umowie zapisano, że rozliczenie następuje „po wykonaniu elementu konstrukcyjnego X”, TES ułatwia obliczenie należności za dany etap.
4. Pomaga w analizie ofert i przetargów
Dla inwestora lub komisji przetargowej TES jest doskonałym narzędziem porównawczym. Ułatwia ocenę ofert nie tylko po łącznej cenie, ale także po strukturze kosztów – można zobaczyć, który wykonawca zawyża lub zaniża określone elementy.
5. Przydatna przy rozliczaniu dotacji i kosztów kwalifikowanych
W przypadku inwestycji współfinansowanych (np. dotacje z ARiMR, fundusze unijne), TES jest często wymaganym lub zalecanym elementem kosztorysu inwestorskiego. Pozwala precyzyjnie określić, które prace są kwalifikowane do refundacji, a które nie.
Czy warto prosić o tabelę elementów scalonych?
Zdecydowanie tak.
Dla inwestora, projektanta czy beneficjenta dotacji, tabela elementów scalonych to przejrzysty obraz struktury kosztów inwestycji.
Jeśli otrzymujesz kosztorys od wykonawcy lub biura kosztorysowego, poproś o wersję zawierającą TES – to żadne dodatkowe „fanaberie”, a realne narzędzie kontrolne.
Korzyści są konkretne:
• szybciej zrozumiesz, na co faktycznie wydajesz pieniądze,
• łatwiej porównasz kilka ofert,
• uzyskasz dokumentację zgodną z wymaganiami urzędów i instytucji finansujących,
• łatwiej wytłumaczysz strukturę kosztów doradcy, bankowi lub kontrolerowi dotacji.
Co ułatwia kosztorysantowi?
Dla osoby opracowującej kosztorys, tabela elementów scalonych to również duże ułatwienie.
Pozwala lepiej kontrolować spójność kosztorysu, wyeliminować pomyłki i szybciej sprawdzać poprawność sumowań. W profesjonalnej praktyce kosztorysowej TES pełni też funkcję podsumowania projektu – pokazuje całościowy obraz robót i kosztów w jednym miejscu.
Dodatkowo ułatwia późniejsze aktualizacje – jeśli zmienia się technologia jednego elementu, można błyskawicznie przeliczyć jego wartość i zobaczyć, jaki wpływ ma to na cały budżet.
Podsumowanie
Tabela elementów scalonych to nie tylko dodatek, ale pełnoprawny i niezwykle praktyczny element każdego profesjonalnego kosztorysu.
Dzięki niej inwestor, wykonawca i kosztorysant mówią tym samym językiem – językiem wartości i struktury inwestycji.
Warto o nią prosić, warto ją stosować i warto na niej pracować.
Dla doświadczonego kosztorysanta to standard – dla inwestora zaś, najprostszy sposób, by zrozumieć i kontrolować koszty swojego przedsięwzięcia.